Soggiorna
Bijna alle plaatsen aan de Riviera beweren dat ze in de negentiende eeuw door de Engelsen zijn "ontdekt". Bordighera is de enige die kan zeggen uit welk boek.
In 1855 publiceerde Giovanni Ruffini in Edinburgh, in het Engels, een roman getiteld Il Dottor Antonio (Dr. Antonio). Het was geen reisgids: Ruffini was een patriot in ballingschap en schreef het om het Britse publieke opinie te winnen voor de zaak van de Italiaanse eenwording. De liefdesgeschiedenis tussen de jonge Engelse Lucy en de patriottische arts was het middel; het Ligurische landschap vormde de achtergrond.
Het werkte, maar niet helemaal zoals hij wilde. Lezers kwamen op zoek naar de locaties uit het boek. Edmondo De Amicis schreef dat onder de eerste Engelsen die hier kwamen overwinteren geen enkele er een had gemist, en dat iedereen vroeg om de herberg te zien waar Lucy was verpleegd.
Bordighera is dus een toeristische stad die is uitgevonden door een mislukte politieke operatie. Als je dit in gedachten houdt, verklaart de rest van de stad zichzelf.
Het hogergelegen dorp, en de exacte datum
Bordighera Alta groeide niet langzaam: het werd op één dag gesticht. Op 2 september 1470 verzamelden tweeëndertig families van Borghetto San Nicolò zich in de parochiekerk en besloten een nieuw dorp te bouwen op de kaap.
Het resultaat is nog steeds volledig aanwezig: muren met een vijfhoekige plattegrond en drie poorten, die je doorkruist in de volgorde waarin de geschiedenis ze heeft geopend.
- Porta Sottana, de westelijke poort, dateert uit 1470 — de stichtingspoort, later herbouwd met het Genuese wapenschild boven de boog.
- Porta del Capo, of Sant'Ampelio, dateert uit de zeventiende eeuw.
- Porta Soprana, ook wel della Maddalena genoemd, werd pas in 1780 geopend.
Drie eeuwen tussen de eerste en de laatste. Een dorp dat zo langzaam opengroeit, is een dorp dat lange tijd bang was voor iets.
Het zuidelijkste punt van Ligurië
Onder het dorp, op de rotsen, staat de kerk van Sant'Ampelio, uit de elfde eeuw. De kaap waarop deze staat, is het zuidelijkste punt van heel Ligurië: Bordighera is de meest zuidelijke gemeente van de regio, wat de milde winters verklaart waarvoor de Engelsen kwamen.
De heilige arriveerde hier per boot uit Egypte rond 400 na Chr. en leefde in de grotten van de klif. Het dorp bouwde zich duizend jaar later rondom die kluizenaar.
De palmen, en een ruzie die al eeuwen duurt
Bordighera is de stad van de palmen, en de reden is niet het klimaat: het is een pauselijk privilege.
In 1586 liet Sixtus V de Egyptische obelisk oprichten in het midden van het Sint-Pietersplein — vijfentwintig meter hoog, ongeveer driehonderd ton — en legde absolute stilte op, op straffe van de dood. Toen de touwen begonnen te glijden door wrijving, brak een matroos, Benedetto Bresca, de stilte door te schreeuwen dat de touwen nat moesten worden. In plaats van hem te executeren, gaf de paus zijn land het recht om de gevlochten palmtakken — de parmureli — voor Palmzondag aan het Vaticaan te leveren. Dit geldt nog steeds.
Er moet nog één ding gezegd worden, en het is eerlijk: het vaderschap van Bresca wordt betwist tussen Bordighera en Sanremo, en de bronnen zijn verdeeld. De rivaliteit is levendig en niemand heeft gewonnen. Wij kiezen niet: wij vertellen alleen dat het er is.
Monet, die voor één maand kwam
In januari 1884 kwam Claude Monet naar Bordighera met de bedoeling vier weken te blijven. Hij bleef negenenzestig dagen.
De reden schreef hij zelf: hij kon er niet mee uitkomen. Hij schilderde in de tuin Moreno aan de Via Romana — aangelegd rond 1830 door Vincenzo Moreno, een olihandelaar, destijds beroemd in heel Europa om zijn exotische soorten — en werkte aan meerdere doeken tegelijk. Hij nam er een veertigtal mee (het exacte aantal varieert volgens bronnen, tussen achtendertig en vijftig).
Dit is geen decoratief anekdotisch verhaal: het is de beste beschrijving van het licht langs dit stuk kust die bestaat, gemaakt door iemand die het moeilijk vond.
Wat resteert van de Engelse kolonie
Twee dingen, beide te bezoeken.
Het Museo Bicknell, geopend in 1888 door de Engelse natuurwetenschapper Clarence Bicknell, is het oudste museum van de West-Ligurische Riviera. Het huisvest het Internationaal Instituut voor Ligurische Studies en een bibliotheek met veertigduizend volumes in het Italiaans, twintigduizend in het Engels, zesduizend in het Frans en drieduizend in het Duits. Die cijfers zeggen alleen al wie hier woonde.
De Villa Regina Margherita, gebouwd tussen 1914 en 1916 voor de eerste koningin van Italië — die in 1926 in Bordighera overleed — is tegenwoordig een museum.
En de tuin op de vulkaan
De Giardino Esotico Pallanca ligt op de hellingen van de Monte Nero, een oude vulkaan: drieduizend variëteiten succulenten en cactussen op één hectare rots boven de zee, verzameld door vier generaties van dezelfde familie. Toegang betaald.
Hoe je de dag indelen
De kustweg is de Lungomare Argentina: twee kilometer, de langste voetgangerspromenade van de West-Riviera. Ze draagt die naam omdat Eva Perón haar in 1947 heeft ingehuldigd.
Voor de klassieke halve dag — het hogergelegen dorp 's ochtends, de zee 's middags — is er al een speciale route beschikbaar: wat te zien in Bordighera in één dag.
Veelgestelde vragen
Waarom wordt Bordighera de stad van de palmen genoemd?
Vanwege een privilege verleend door paus Sixtus V in 1586: de matroos Benedetto Bresca doorbrak de opgelegde stilte tijdens het oprichten van de obelisk op het Sint-Pietersplein door te schreeuwen dat de touwen nat moesten worden, en in ruil daarvoor kreeg zijn land het recht om de gevlochten palmtakken voor Palmzondag aan het Vaticaan te leveren. Het vaderschap van Bresca wordt betwist tussen Bordighera en Sanremo.
Wat is er te zien in Bordighera?
Het middeleeuwse dorp Bordighera Alta, gesticht op 2 september 1470, met zijn drie poorten; de kerk van Sant'Ampelio op de zuidelijkste kaap van Ligurië; het Museo Bicknell uit 1888; de Villa Regina Margherita; de Giardino Esotico Pallanca; en de Lungomare Argentina, twee kilometer voetgangerspromenade.
Waarom zit Bordighera vol Engelse villa's?
Omdat de winterkolonie van Britten ontstond uit een roman: Il Dottor Antonio van Giovanni Ruffini, gepubliceerd in het Engels in 1855 om Britten te overtuigen de Italiaanse eenwording te steunen. Lezers kwamen op zoek naar de locaties uit het boek en vertrokken nooit meer.
Heeft Monet in Bordighera geschilderd?
Ja. Hij kwam in januari 1884 voor één maand en bleef negenenzestig dagen, waarbij hij een veertigtal doeken schilderde, veelal in de tuin Moreno aan de Via Romana.
Is Bordighera de meest zuidelijke gemeente van Ligurië?
Ja: Capo Sant'Ampelio is het zuidelijkste punt van de regio. Dit verklaart ook het milde klimaat dat de Engelsen in de negentiende eeuw hierheen trok.