Soggiorna
Je loopt in een paar minuten door de drie poorten van Bordighera Alta. Maar tussen de eerste en de laatste liggen driehonderdtien jaar, en dat is het interessantste van het hele dorp.
- Porta Sottana, in het westen, dateert van 1470.
- Porta del Capo, de middelste, is zeventiende-eeuws.
- Porta Soprana, della Maddalena genoemd, werd in 1780 geopend.
Een dorp dat er drie eeuwen over doet om zijn derde poort te openen, is geen lui dorp: het is er een dat heel lang serieuze redenen had om dicht te blijven. De vijfhoekige muur die ze bijeenhoudt zegt hetzelfde.
Op één dag gesticht, en we weten welke
De meeste Ligurische dorpen zijn door aangroei ontstaan, en niemand kan zeggen wanneer het begon. Bordighera Alta niet: het heeft een stichtingsdatum.
Op 2 september 1470 kwamen tweeëndertig families uit Borghetto San Nicolò — het oude Castrum Sancti Nicolai — samen in de parochiekerk en besloten op de landtong een nieuw dorp te bouwen. Geen langzame trek: een besluit, genomen in één kamer, op één dag.
Lopend door de steegjes zie je het resultaat van dat besluit: een compact plan, in één keer bedacht, waarin niets toevallig is aan de manier waarop de huizen tegen elkaar leunen.
Sant'Ampelio, en het zuidelijkste punt van Ligurië
Onder het dorp staat op de rotsen de elfde-eeuwse kerk gewijd aan de patroonheilige. De kaap waarop ze ligt is het zuidelijkste punt van heel Ligurië — niet van deze provincie: van de hele regio.
Ampelio kwam rond 400 n.Chr. per boot uit Egypte hierheen en leefde in de grotten van de klif. Het dorp heeft zich duizend jaar later rond de herinnering aan die kluizenaar gebouwd, en de kerk staat nog waar hij stond: op de rots, vlak aan het water.
Het is ook waarom de Engelsen hier kwamen overwinteren en niet elders: zuidelijker kom je in Ligurië niet.
De palmen, die een privilege zijn en geen klimaat
Bordighera heet de stad van de palmen, en de reden is niet botanisch: het is een pauselijk decreet.
In 1586 liet Sixtus V de Egyptische obelisk midden op het Sint-Pietersplein oprichten: vijfentwintig meter graniet, ongeveer driehonderd ton, met lieren en touwen getild door honderden mannen. De paus had absolute stilte op straffe van de dood geboden, zodat elk bevel hoorbaar was.
Toen de touwen door de wrijving begonnen te roken en te bezwijken, brak een zeeman, Benedetto Bresca, de stilte met de roep ze nat te maken. Nat touwwerk krimpt: de obelisk kwam omhoog.
In plaats van hem te laten terechtstellen, vroeg Sixtus V wat hij wilde. Bresca vroeg voor zijn streek het recht om het Vaticaan de gevlochten palmen — de parmureli — voor Palmzondag te leveren. Dat privilege is nooit ingetrokken, en de palmen vertrekken hier elk voorjaar nog vandaan.
De palmen langs de boulevard zijn dus geen negentiende-eeuwse toeristische versiering: het is een teelt, en ze zijn drie eeuwen ouder dan het toerisme.
Een precisering die erbij hoort
Sanremo claimt hetzelfde verhaal en houdt vol dat Bresca de hunne was. De bronnen zijn verdeeld en de ruzie leeft: elk jaar, wanneer de parmureli naar Rome vertrekken, laait ze weer op.
Wij kennen de titel aan geen van beide toe. Maar dat twee steden al eeuwen ruziën over een zeeman die één zin riep, is op zichzelf de beste manier om te begrijpen hoeveel dat privilege waard was.
Wat er van de Engelsen over is, in en om het dorp
Het Bicknell Museum opende in 1888, gesticht door de Engelse natuuronderzoeker Clarence Bicknell, en is het oudste museum van west-Ligurië. Vandaag huisvest het het Internationaal Instituut voor Ligurische Studies en een bibliotheek met veertigduizend delen in het Italiaans, twintigduizend in het Engels, zesduizend in het Frans en drieduizend in het Duits.
Die verhouding tussen de talen is de eerlijkste volkstelling van het Bordighera van toen die er bestaat.
Villa Regina Margherita, tussen 1914 en 1916 gebouwd voor de eerste koningin van Italië — die hier in 1926 stierf — is nu een museum.
Wat je NIET moet verwachten
Bordighera Alta is klein. Je loopt het in minder dan een uur rond, en wie een dorp voor een halve dag verwacht, staat vreemd te kijken. De waarde zit in de dichtheid, niet in de omvang.
Het is geen museumdorp. Er wonen mensen, de was hangt buiten, en de rij souvenirwinkels die je elders vindt ontbreekt. Dat is een pluspunt, maar je moet het weten.
De palmen staan beneden, niet hier. Het hoge dorp is steen; de palmen staan langs de zee en in de tuinen van de villa's.
Het volledige beeld van de stad staat in Bordighera: volledige gids, en de route uur voor uur in wat te zien in Bordighera op één dag.
Veelgestelde vragen
Wanneer is Bordighera Alta gesticht?
Op 2 september 1470, toen tweeëndertig families uit Borghetto San Nicolò samenkwamen in de parochiekerk en besloten het dorp op de landtong te bouwen. Het is een van de weinige Ligurische plaatsen met een precieze stichtingsdatum.
Hoeveel poorten heeft het dorp Bordighera Alta?
Drie: Porta Sottana uit 1470, de zeventiende-eeuwse Porta del Capo en Porta Soprana, della Maddalena genoemd, geopend in 1780. Meer dan drie eeuwen scheiden de eerste van de laatste.
Waarom gaan de palmen van Bordighera naar het Vaticaan?
Vanwege een privilege dat Sixtus V in 1586 verleende aan de zeeman Benedetto Bresca, die de stilte brak die was opgelegd tijdens het oprichten van de obelisk op het Sint-Pietersplein door te roepen dat men de touwen nat moest maken. Sindsdien vertrekken de gevlochten palmen, de parmureli, hier vandaan voor Palmzondag. Sanremo claimt hetzelfde verhaal en de kwestie is onbeslist.
Wat is het Bicknell Museum?
Het oudste museum van west-Ligurië, in 1888 geopend door de Engelse natuuronderzoeker Clarence Bicknell. Het huisvest het Internationaal Instituut voor Ligurische Studies en een bibliotheek met veertigduizend delen in het Italiaans en twintigduizend in het Engels.
Hoeveel tijd heb je nodig voor Bordighera Alta?
Ongeveer een uur voor het dorp, plus de tijd om af te dalen naar de kerk van Sant'Ampelio op de kaap. Het is klein: de waarde zit in de dichtheid, niet in de omvang.